Mijn moeder Jantje was boos. Maar op wie het meest? Op de nazi’s die haar broers hadden vermoord? Op de politieagent die hen overhaalden zich te melden? Of op de verzetsstrijders die het rustige Putten in gevaar hadden gebracht?

Na een mislukte verzetsactie op Duitse militairen vlakbij Putten volgt een vergeldingsactie. Alle mannen tussen de 18 en 50 jaar moeten zich melden. De broers van mijn moeder verstoppen zich, maar een plaatselijke agent stelt hen gerust dat het niet veel voor zal stellen. Mannen en vrouwen worden gescheiden: mannen in de school en vrouwen in de kerk. In de kerk kijkt mijn moeder samen met mijn oma angstig naar boven recht in de mitrailleurs van de Duitse militairen.

De volgende dag marcheren Jan, Gijs en Bertus samen met alle mannen onder dwang van Duitse soldaten naar het treinstation. Via kamp Amersfoort gaan ze op transport naar kamp Neuengamme. Daar is het naziprincipe: Vernichtung durch Arbeit, vernietiging door zware arbeid.

Mijn moeder was 13 jaar toen haar broers werden afgevoerd en nooit meer terugkwamen. Er werd daarna nauwelijks meer over gesproken: ‘Niet klagen, maar dragen’.

Toen ze 51 jaar was stortte ze in. De haat en het verdriet waren niet meer weg te duwen. Midden in de nacht maakte ze tekeningen om haar herinneringen te verwerken. Met deze tekeningen en beelden van mijn moeder zal ik het verhaal vertellen waar jarenlang over is gezwegen.

Deze gastles is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.